Zamane Padişahları

Tuğra için Vikipedi “Padişahın ismi ve lakabı bulunan alâmet, imza” diyor; TDK ise “Osmanlı padişahlarının imza yerine kullandıkları, özel bir biçimi olan sembolleşmiş işaret”. Peki ya bu yukarıdakiler ne oluyor, pek tanıdık gelmediler? Onlar da mı Osmanlı’nın? Şekillerinden de çıkarabileceğimiz üzre değil. Soldaki günümüz Japonya İmparatoru Akihito‘nun. Sağdaki ise Rusya eski Devlet Başkanı ve şimdiki Başbakanı Vladmir Putin‘in. Akihito’nun tuğrasını Arabi ve Uzakdoğu kaligrafileri arasında nicedir varolan bir sanatsal alışverişe de yormak mümkün. Putin’in tuğrasının ise tarihsel kökleri daha belirgin.

Tuğra geleneği, bizde çokça öyle zannedildiği gibi, sadece Osmanlı’ya özel değil. Tarih içinde değişik Türki/ İslami/ Asyatik devletlerde varolagelmiş. Birkaç örnek sıralamak gerekirse: Delhi Sultanı Muhammed bin Tuğluk, Memlük Sultanı Eşref Şaban, Karamanoğlu İbrahim Bey, Safevi Şahı II. Abbas, Babür İmparatoru Şah-ı Alem, Kırım Hanı Murad Giray. Tuğra, muhtemel ki Kırım üzerinden Çarlık Rusyası’na da taşınmış. Kardeş Çarlar V. İvan ve I. Petro yazışmalarında şu tuğraya yer vermişler. Osmanlı’nın Roma’ya öykünmesi gibi belki onlar da Osmanlı’ya öykünmüşlerdir.

Buradan yola çıkarak Putin için “Rusya’nın Yeni Çarı” ya da “Asya’nın Yeni Padişahı” yakıştırmaları yapmak da mümkün, sadece tarihsel göndermeli bir hoşluk yaptığını düşünüp geçivermek de. Yine de, Obama’nın Rusya ve Rus Ortodoks Kilisesi Patriği Kirill’in Türkiye ziyaretlerini izlediğimiz şu günlerde Putin’in tuğrası üzerine biraz beyin jimnastiği yapmış olmanın faydası olur diye düşünüyorum. Bir de aklıma takıldı: Eğer yasaklanmasaydı yahut tepki almayacaklarını bilselerdi, bizim liderlerimiz de kendilerine tuğra yaptırır mıydı?